Κατεβάστε τα παρακάτω αρχεία

1. Εισαγωγή στην Οδύσεια

2 Η αξία των ομηρικών επών

 

Εισαγωγή στην Οδύσσεια

 

1. Έπος: έννοια – περιεχόμενο – βασικά γνωρίσματα του ηρωικού έπους

(σχολικό βιβλίο σελ. 9)

 

η Ιλιάδα & η Οδύσσεια του Ομήρου είναι ηρωικά έπη

 

έπος = 1. λόγος, διήγηση

2. αφηγηματικό ποίημα

με περιεχόμενο

α. μυθολογικό

β. διδακτικό

γ. ηρωικό

 

ηρωικό έπος = ποίημα που αφηγείται κατορθώματα ηρώων & θεών

¯

- συνυπάρχουν με τους ανθρώπους

- κατευθύνουν τη δράση τους

 

Βασικά γνωρίσματα ηρωικού έπους

  1. 1. παρουσιάζει μυθοποιημένα γεγονότα του μακρινού παρελθόντος σαν να ήταν αληθινά
  2. 2. είναι αντικειμενικό (δεν εκφράζει τις προσωπικές απόψεις του ποιητή που το έγραψε) ® εκφράζει την κοινωνία μέσα στην οποία δημιουργείται

 

3. Ο χρόνος, ο χώρος & ο κόσμος των ομηρικών επών σε σχέση με την Ιστορία

(σχολικό βιβλίο σελ. 9-10)

 

α. ο χρόνος

- η Οδύσσεια εξιστορεί το 10ετή αγώνα του Οδυσσέα να επιστρέψει στην πατρίδα του

- ο ποιητής εντάσσει τις περιπέτειες του Οδυσσέα μετά τον Τρωικό Πόλεμο μέσα σε 41 μέρες

- η Οδύσσεια γράφτηκε κατά τη Γεωμετρική εποχή, πιθανόν στις αρχές του 7ου π.Χ. αιώνα

 

Γεωμετρική εποχή

- 1100-700 π.Χ.

- παίρνει το όνομά της από τα γεωμετρικά σχήματα που διακοσμούν τα αγγεία που κατασκευάζονται αυτήν την εποχή

- είναι στραμμένη σε έργα ειρηνικά (π.χ. εμπόριο, ανάπτυξη πόλεων

- χαρακτηρίζεται, όμως, και από πολιτικές συγκρούσεις (παρακμή του θεσμού της βασιλείας)

 

 

 

β. ο χώρος

- η Οδύσσεια γράφτηκε στη δυτική Μικρά Ασία

- εκεί είχαν ιδρύσει αποικίες οι Αχαιοί από τον 11ο π.Χ. αιώνα

- οι άποικοι τραγουδούσαν με νοσταλγία και περηφάνια τα κατορθώματα των μεγάλων παλιών ηρώων του ελλαδικού χώρου

- τα κατορθώματα αυτά τα συνέδεαν με νεότερους θρύλους για τις περιπέτειες των ναυτικών της εποχής τους

 

Οδυσσέας

  1. 1. πολεμιστής & πρωταγωνιστής στον πόλεμο της Τροίας
  2. 2. εκπρόσωπος των ναυτικών, που ταξίδευαν για να πλουτίσουν & να γνωρίσουν νέους τόπους & πολιτισμούς
  3. 3. ο ξενιτεμένος που επιστρέφει

 

Το υλικό της Οδύσσειας

αντλεί στοιχεία από:

- παλαιότερη ποιητική παράδοση

- εποχή ποιητή

 

Þ α. πολιτισμικές διαστρωματώσεις: υπάρχουν ταυτόχρονα στοιχεία

από τον πολιτισμό διαφόρων χρονικών περιόδων

β. αναχρονισμοί: πολιτιστικά στοιχεία που ανήκουν σε μια εποχή

εμφανίζονται σε μια άλλη πριν από αυτήν

 

Συνοψίζοντας:

- τα ομηρικά έπη αναφέρονται σε μυθοποιημένα γεγονότα της Μυκηναϊκής εποχής (κυρίως στον Τρωικό Πόλεμο)

- προβάλλουν, παράλληλα, τη Γεωμετρική εποχή κατά την οποία γράφονται

 

Εμπέδωση: Σωστό ή Λάθος;

 

  1. 1. Η Οδύσσεια είναι διδακτικό έπος.
  2. 2. Τα ηρωικά έπη αφηγούνται μόνο κατορθώματα ηρώων.
  3. 3. Το ηρωικό έπος παρουσιάζει μυθοποιημένα γεγονότα του μακρινού παρελθόντος σαν να ήταν αληθινά.
  4. 4. Ο ποιητής του ηρωικού έπους σχολιάζει τα γεγονότα που περιγράφει και δίνει την προσωπική του γνώμη για αυτά.
  5. 5. Η Οδύσσεια γράφτηκε τη Μυκηναϊκή εποχή.
  6. 6. Τα γεγονότα που εξιστορούνται στην Οδύσσεια έγιναν την εποχή που έζησε ο ποιητής της.
  7. 7. Η Οδύσσεια γράφτηκε στη Μικρά Ασία.
  8. 8. Ο Οδυσσέας συμβολίζει τους ναυτικούς και τους ξενιτεμένους.
  9. 9. Στην Οδύσσεια συναντάμε στοιχεία από διαφορετικές χρονικές περιόδους.

10. Αναχρονισμός υπάρχει στο έπος όταν συναντάμε σε μια μεταγενέστερη εποχή πολιτιστικά στοιχεία που ανήκουν σε παλαιότερη.

 

  1. 4. Οι αοιδοί, οι ραψωδοί και ο Όμηρος

(σχολικό βιβλίο σελ. 10-11)

 

αοιδοί < άδω = τραγουδώ

 

- είναι οι παλιοί επικοί ποιητές, της προ-ομηρικής, κυρίως, εποχής

- τραγουδούσαν τα έπη τους με τη συνοδεία κιθάρας (φόρμιγγας)

- τα συνέθεταν αυτοσχεδιάζοντας προφορικά

 

 

- πίστευαν ότι τους βοηθούσε η Μούσα[1]

¯

αυτή τάχα τους υπαγόρευε τα θέματα

που επέλεγαν να τραγουδήσουν

- τραγουδούσαν σε συμπόσια, κυρίως στα βασιλικά ανάκτορα ή σε εορταστικές εκδηλώσεις της κοινότητας

- έγιναν περιζήτητοι επαγγελματίες

- κάθε ανάκτορο ήθελε να έχει τον αοιδό του

- μπορούσαν να αυτοσχεδιάζουν

- διέθεταν ταλέντο

- εκπαιδεύονταν για το έργο τους οι νεότεροι από τους παλαιότερους (γονείς ή δασκάλους)

- μάθαιναν τους θρύλους για τα σημαντικά γεγονότα & τους ήρωες του λαού τους

- απομνημόνευαν τυποποιημένα στοιχεία (συνδυασμούς επίθετων & ουσιαστικών, φράσεις & στίχους, σκηνές ολόκληρες)

- στην απομνημόνευση τους βοηθούσε και ο στίχος του έπους (εξάμετρος στίχος)

- είχαν πρόχειρο ένα απόθεμα που το προσάρμοζαν στο τραγούδι που επέλεγαν κάθε φορά να πουν

 

ραψωδοί < ράπτω + ωδή = τραγούδι

- εμφανίστηκαν αργότερα από τους αοιδούς (τέλος 8ου αιώνα)

- δεν αυτοσχεδίαζαν

- αρχικά φαίνεται πως «συνέραπταν» (ένωναν) ποιήματα

- κατέληξαν να απομνημονεύουν & να απαγγέλλουν ρυθμικά έτοιμα καταγραμμένα έπη (άλλων ποιητών ή δικά τους)

- κρατούσαν ένα ραβδί: σύμβολο εξουσίας δοσμένης από τους θεούς

- δε ζούσαν σε ανάκτορα

- ανήκαν σε επαγγελματικά σωματεία

- ταξίδευαν από τόπο σε τόπο

- παρουσίαζαν τα έπη (βασικά τα ομηρικά) σε ανοιχτούς χώρους, κυρίως σε μεγάλες γιορτές όπου γίνονταν και ραψωδικοί αγώνες

 

ο Όμηρος

- φαίνεται ότι ταξίδευε για να απαγγέλλει τα ποιήματά του

- πρέπει να τα συνέθεσε χρησιμοποιώντας τη γραφή

- ίσως να είναι και ο πρώτος που κράτησε ραβδί, εγκαινιάζοντας το είδος των ραψωδών

- θεωρείται ότι έζησε τον 8ο αιώνα στην Ιωνία

- τον διεκδικούσαν 7 πόλεις, με πιθανότερες τη Σμύρνη & τη Χίο

- σύμφωνα με την παράδοση ήταν τυφλός, πράγμα που θεωρείται απίθανο

 

Εμπέδωση: Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα, κατατάσσοντας τα χαρακτηριστικά των αοιδών & των ραψωδών

 

  1. 1. εμφανίστηκαν προς το τέλος του 8ου αιώνα
  2. 2. είναι οι παλιοί επικοί ποιητές, που ανήκουν κυρίως στην προ-ομηρική εποχή
  3. 3. τραγουδούν τα έπη με τη συνοδεία φόρμιγγας
  4. 4. κρατούσαν ένα ραβδί: σύμβολο εξουσίας δοσμένης από τους θεούς
  5. 5. δεν αυτοσχεδίαζαν
  6. 6. αυτοσχεδιάζουν προφορικά
  7. 7. Η Μούσα τάχα τους υπαγόρευε τα θέματα που επέλεγαν να τραγουδήσουν
  8. 8. εκπαιδεύονταν για το έργο τους οι νεότεροι από τους παλαιότερους
  9. 9. απομνημόνευαν και απήγγειλαν ρυθμικά έτοιμα καταγραμμένα έπη

10. απομνημόνευαν τυποποιημένα στοιχεία

11. αρχικά φαίνεται πως «συνέραπταν» (ένωναν) ποιήματα

12. τραγουδούσαν τα έπη στα ανάκτορα

13. δε ζούσαν σε ανάκτορα

14. παρουσίαζαν τα έπη σε ανοιχτούς χώρους

15. ανήκαν σε επαγγελματικά σωματεία

16. ταξίδευαν από τόπο σε τόπο

17. τραγουδούσαν σε συμπόσια, κυρίως στα βασιλικά ανάκτορα ή σε εορταστικές εκδηλώσεις της κοινότητας

 

ΑΟΙΔΟΙ

ΡΑΨΩΔΟΙ

   


 

  1. 6. Βασικές ενδείξεις για την αξία των ομηρικών επών

(σχολικό βιβλίο σελ. 11-12)

 

- νίκησαν το χρόνο

- διασώθηκαν ολόκληρα

- για πολλούς αιώνες ψυχαγωγούσαν & δίδασκαν τους αρχαίους Έλληνες στις γιορτές τους

- αποτελούσαν μάθημα για τα παιδιά των αρχαίων Ελλήνων στα σχολεία

  • ιστορία
  • θρησκεία
  • διδάγματα ζωής

- άσκησαν τεράστια επίδραση στην αρχαία ελληνική & ρωμαϊκή λογοτεχνία & τέχνη (αγγειογραφία, ζωγραφική, γλυπτική)

- συνεχίζουν να εμπνέουν Έλληνες & ξένους λογοτέχνες, καλλιτέχνες, σκηνοθέτες

 

  1. 7. Η επίσημη καταγραφή των ομηρικών επών & η διαίρεσή τους σε ραψωδίες

(σχολικό βιβλίο σελ. 12, 15)

 

- επίσημη καταγραφή των ομηρικών επών φαίνεται ότι έγινε στην Αθήνα τον 6ο π.Χ. αιώνα

- τότε μάλλον κυβερνούσε την Αθήνα ο τύραννος Πεισίστρατος ή ο γιος του Ίππαρχος

- ο στόχος της επίσημης αυτής καταγραφής ήταν να υποχρεώνονται οι ραψωδοί να απαγγέλλουν τα έπη στη γιορτή των Παναθηναίων με βάση το κείμενο της επίσημης έκδοσης Þ να αποφεύγονται παρεμβολές

- η Οδύσσεια αποτελείται από 12.110 στίχους (η Ιλιάδα από 15.693)

- από τον 3ο π.Χ. αιώνα τα ομηρικά έπη παρουσιάζονται χωρισμένα σε 24 ραψωδίες

- οι ραψωδίες διακρίνονται με τα 24 γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου (Οδύσσεια α-ω & Ιλιάδα Α-Ω)

- σε κάθε ραψωδία έχουν δοθεί τίτλοι ανάλογα με το περιεχόμενο της κάθε μιας

- Η Οδύσσεια χωρίζεται σε 3 μέρη:

  1. 1. ραψωδίες α-δ: η Ιθάκη χωρίς τον Οδυσσέα. Σε αυτό το μέρος πρωταγωνιστεί ο Τηλέμαχος, γι’αυτό ονομάζεται Τηλεμάχεια
  2. 2. ραψωδίες ε-ν: Ο Οδυσσέας αγωνίζεται να επιστρέψει στην Ιθάκη. H επιστροφή στην πατρίδα λέγεται «νόστος», γι’αυτό το μέρος αυτό ονομάζεται Νόστος
  3. 3. ραψωδίες ν-ω: ο Οδυσσέας στην Ιθάκη. Σε αυτό το μέρος, ο Οδυσσέας με τη βοήθεια της Αθηνάς και του Τηλέμαχου σκοτώνει τους μνηστήρες, γι’αυτό αυτό το μέρος ονομάζεται Μνηστηροφονία

 

 

 

 

  1. 8. Τα βασικά θέματα & προβλήματα της Οδύσσειας

(σχολικό βιβλίο σελ. 12)

 

κεντρικό θέμα Οδύσσειας:

ο αγώνας του βασιλιά της Ιθάκης, του Οδυσσέα:

  • να επιστρέψει με τους συντρόφους του από την Τροία στο νησί του
  • να ξαναπάρει τη θέση που είχε σπίτι & το λαό του

 

συμπληρωματικό θέμα:

η αναζήτησή του από τη γυναίκα του, Πηνελόπη, και το γιό του, Τηλέμαχο

- η πολύχρονη απουσία του από την Ιθάκη έχει δημιουργήσει πολλά προβλήματα & στους δύο

- η δράση διεξάγεται, λοιπόν, τόσο στην ξενιτιά, όσο και στην πατρίδα

 

η Οδύσσεια μπορεί να χαρακτηριστεί «μεταπολεμικό έπος»:

- αναδεικνύει τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν μετά τον Τρωικό Πόλεμο

- κοινωνικές & πολιτικές ανακατατάξεις εποχής ποιητή: οι ευγενείς (άρχοντες / αριστοκράτες) αποκτούν δύναμη και αμφισβητούν την κληρονομική βασιλεία

- ο ηρωισμός της Οδύσσειας δεν είναι πολεμικός (όπως στην Ιλιάδα), αλλά αγώνας για να επιβιώσει κανείς & να πετύχει τους στόχους του

 

Εμπέδωση: Να υπογραμμίσετε τη σωστή απάντηση:

 

  1. 1. Τα ομηρικά έπη διασώθηκαν ολόκληρα / αποσπασματικά.
  2. 2. Τα ομηρικά έπη καταγράφηκαν επίσημα στην Αθήνα / Μικρά Ασία τον 6ο / 7ο π.Χ. αιώνα.
  3. 3. Τα ομηρικά έπη καταγράφηκαν επίσημα για να διδάσκονται στα σχολεία / αποφεύγονται παρεμβολές από τους ραψωδούς που τα απάγγελλαν στη γιορτή των Παναθηναίων.
  4. 4. Τα παιδιά των αρχαίων Ελλήνων διδάσκονταν ιστορία / μαθηματικά μέσα από τα ομηρικά έπη.
  5. 5. Τα ομηρικά έπη άσκησαν επίδραση μόνο στην Ελλάδα / σε παγκόσμιο επίπεδο.
  6. 6. Η Οδύσσεια χωρίζεται σε 24 ραψωδίες που διακρίνονται με τα κεφαλαία / μικρά γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου.
  7. 7. Κεντρικό θέμα της Οδύσσειας είναι ο αγώνας του Οδυσσέα να επιστρέψει με τους συντρόφους του από την Τροία στο νησί του και να ξαναπάρει τη θέση που είχε σπίτι & το λαό του / η αναζήτηση του Οδυσσέα από τη γυναίκα του και το γιό του.
  8. 8. Η Οδύσσεια μπορεί να χαρακτηριστεί πολεμικό / μεταπολεμικό έπος.
  9. 9. Ο ηρωισμός της Οδύσσειας είναι πολεμικός / αγώνας για να επιβιώσει κανείς & να πετύχει τους στόχους του.

10. Το 2ο μέρος της Οδύσσειας ονομάζεται «Νόστος», καθώς περιγράφει την εξόντωση των μνηστήρων / τον αγώνα του Οδυσσέα να επιστρέψει στην πατρίδα του.

 

 

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΣΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ

 

 

  1. 1. Τι σημαίνει ηρωικό έπος;
  2. 2. Ποια είναι τα βασικά γνωρίσματα του ηρωικού έπους;
  3. 3. Πού και πότε γράφτηκαν τα ομηρικά έπη;
  4. 4. Τι συμβόλιζε ο Οδυσσέας για τους αρχαίους Έλληνες;
  5. 5. Από πού αντλεί στοιχεία ο Όμηρος για να συνθέσει την Οδύσσεια;
  6. 6. Τι σημαίνει «αναχρονισμός»;
  7. 7. Τι ήταν οι αοιδοί;
  8. 8. Τι ήταν οι ραψωδοί;
  9. 9. Τι γνωρίζουμε για τον Όμηρο;

10. Πώς αποδεικνύεται η αξία των ομηρικών επών;

11. Πότε, πού και γιατί καταγράφηκαν επίσημα τα ομηρικά έπη;

12. Τι είναι οι ραψωδίες;

13. Σε πόσα και ποια μέρη χωρίζεται η Οδύσσεια;

14. Ποιο είναι το κεντρικό θέμα της Οδύσσειας;

15. Ποια προβλήματα αναδεικνύονται μέσα από την Οδύσσεια;



[1] Οι μούσες στην αρχαία ελληνική μυθολογία είναι εννέα θεές, που προστατεύουν τις τέχνες & τα γράμματα:

Κατεβάστε στον υπολογιστή σας τα παρακάτω αρχεία

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)
Ρουμπελάκη Ανθή

Καθηγήτρια φιλόλογος ,τοποθετήθηκε οργανικά στο 3ο Γυμνάσιο το σχολικό έτος 2010-2011

Συνδεθείτε για να υποβάλετε σχόλια

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία:

Κύλιση στην Αρχή