ΕΝΟΤΗΤΑ 5: Ο ελληνισμός από τα μέσα του 18ου έως τις αρχές του 19ου αιώνα

Δείτε το επισυναπτόμενο αρχείο. Πατήστε εδώ

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ:

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΔΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΙΔΕΩΝ

ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

 

ΕΝΟΤΗΤΑ 5: Ο ελληνισμός από τα μέσα του 18ου έως τις αρχές του 19ου αιώνα

 

Οικονομικοί και κοινωνικοί μετασχηματισμοί

 

α. Οικονομικές αλλαγές

  • επέκταση ευρωπαϊκού εμπορίου στην Ανατολή Þ ενίσχυση των εμπορικών συναλλαγών της δυτικής Ευρώπης με την Οθωμανική αυτοκρατορία
  • οι Τούρκοι σταδιοδρομούν κατά παράδοση στον κρατικό τομέα

¹ Έλληνες, Εβραίοι και Αρμένιοι διακρίνονται σε εμπόριο και ναυτιλία

  • συνθήκη Κιουτσούκ Καϊναρτζή:

ü επιτρέπει την ελεύθερη κίνηση πλοίων με ρωσική σημαία στα στενά του Βοσπόρου

ü περιορίζει την παρουσία αγγλικών και γαλλικών πλοίων στη Μεσόγειο λόγω των ναπολεόντειων πολέμων

Þ οι Έλληνες καραβοκύρηδες απέκτησαν τον έλεγχο σημαντικού μέρους του εμπορίου

  • σημαντικά εμπορικά κέντρα με πρωταγωνιστική ελληνική παρουσία:

ü Θεσσαλονίκη

ü Ιωάννινα

ü Σμύρνη

ü Χίος

  • ενίσχυση ελληνικών παροικιών[1]

ü οι ελληνικές παροικίες στην Ευρώπη άρχισαν να σχηματίζονται από τον 16ο αιώνα.

ü κατοικούνταν, κυρίως, από εμπόρους

ü υπήρξαν κέντρα οικονομικής και πνευματικής ανάπτυξης του ελληνισμού

ü οι κυριότερες βρίσκονταν στη Βιέννη, τη Βενετία, την Οδησσό, την Τεργέστη, το Λιβόρνο και την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.

 

Εμπέδωση

 

Α. Να απαντήσετε προφορικά στις παρακάτω ερωτήσεις:

1. Ποιες ήταν οι σημαντικότερες οικονομικές αλλαγές που συντελέστηκαν τα μέσα του 18ου αιώνα στην Ανατολική Ευρώπη; Πώς επηρέασαν την Ελλάδα;

2. Ποιοι ήταν οι λόγοι ανάπτυξης του ελληνικού εμπορίου κατά τα μέσα του 18ου αιώνα;

 

Β. Να αποδώσετε το περιεχόμενο των παρακάτω όρων: συνθήκη Κιουτσούκ Καϊναρτζή, ελληνικές παροικίες.

 

β. Κοινωνικές τάξεις

  • Ορθόδοξη εκκλησία

- αναγνωριζόταν από την οθωμανική διοίκηση ως η ηγεσία όλων των υπόδουλων χριστιανών

- εναντιωνόταν στη διάδοση διαφωτιστικών ιδεών

- θεωρούσε ότι μια επανάσταση θα έθετε σε κίνδυνο την ίδια, αλλά και τον ελληνισμό

- ορισμένοι κληρικοί, παρόλα αυτά, υιοθέτησαν διαφωτιστικές αντιλήψεις

- κάποιοι κληρικοί δραστηριοποιήθηκαν εναντίον της οθωμανικής κυριαρχίας

  • Φαναριώτες

- Έλληνες από παλιές αρχοντικές οικογένειες

- κατοικούσαν στο Φανάρι[2]

- μάθαιναν ξένες γλώσσες

- σπούδαζαν στη Δύση

- πολλοί από αυτούς σταδιοδρομούσαν στην οθωμανική διοίκηση

- καταλάμβαναν συχνά υψηλές θέσεις στο οθωμανικό κράτος

- το 18ο αιώνα διορίζονται ηγεμόνες στις αυτόνομες παραδουνάβιες ηγεμονίες (Μολδαβία, Βλαχία)

- χάνουν τις θέσεις τους όταν κηρύχθηκε η επανάσταση του 1821

  • Προεστοί

- διοικούσαν τις ελληνορθόδοξες κοινότητες

- συγκέντρωναν τους φόρους από τους Έλληνες

- τους απέδιδαν στην οθωμανική διοίκηση

- πολιτική εμπειρία

- μεγάλες περιουσίες

- αρκετοί από αυτούς διέθεταν και κάποια πολιτική επιρροή στους τοπικούς Τούρκους αξιωματούχους

  • Έμποροι και καραβοκύρηδες

- βελτίωναν την οικονομική τους κατάσταση

- έδειχναν ενδιαφέρον για τη διάδοση των νεοτερικών ιδεών στους συμπατριώτες τους

- ίδρυαν σχολεία στις πατρίδες τους

- τύπωναν βιβλία, περιοδικά, εφημερίδες

- έδιναν υποτροφίες

  • Κλέφτες

- αγρότες που αναγκάζονταν ή επέλεγαν να καταφύγουν στα βουνά

- για να επιβιώσουν επιδίδονταν στη ληστεία

- συχνά υποστηρίζονταν από τους αγροτικούς πληθυσμούς

- πρότυπα ανυπότακτης στάσης (δεν υποτάσσονταν στον Τούρκο κατακτητή)

- υμνήθηκαν για την τόλμη τους

- θρηνήθηκαν για το θάνατό τους στα κλέφτικα δημοτικά τραγούδια

  • Αρματολοί

- ανήκαν σε ένοπλα σώματα

- είχαν οργανωθεί από την οθωμανική διοίκηση για την τήρηση της τάξης

- συχνά κλέφτες γίνονταν αρματολοί και το αντίστροφο

  • Αγρότες

- ξεπερνούσαν το 80% του πληθυσμού

- καλλιεργούσαν κτήματα κρατικά ή ιδιωτικά (τσιφλίκια) που ανήκαν σε Τούρκους ή Έλληνες

- δύσκολη & στερημένη ζωή

  • Απασχολούμενοι με το εμπόριο & Ναύτες

- αυξάνονται όσο αναπτύσσεται το εμπόριο & η ναυτιλία

 

Εμπέδωση

Α. Ποιες κοινωνικές τάξεις υπήρχαν στην Ελλάδα από τα μέσα του 18ου έως τις αρχές του 19ου αιώνα; Ποια τα βασικά χαρακτηριστικά τους;

Β. Αντιστοιχίστε:

  1. 1. Ορθόδοξη εκκλησία
  2. 2. Φαναριώτες
  3. 3. Προεστοί
  4. 4. Έμποροι και καραβοκύρηδες
  5. 5. Κλέφτες
  6. 6. Αρματολοί
  7. 7. Αγρότες

 

α. αναγκάζονταν ή επέλεγαν να καταφύγουν στα βουνά

β. Έλληνες παλιών αρχοντικών οικογενειών που σπούδαζαν στη Δύση

γ. ζούσαν δύσκολη & στερημένη ζωή

δ. εναντιωνόταν στη διάδοση διαφωτιστικών ιδεών

ε. ίδρυαν σχολεία στις πατρίδες τους

στ. ανήκαν σε ένοπλα σώματα που είχαν οργανωθεί από την οθωμανική διοίκηση για την τήρηση της τάξης

ζ. συγκέντρωναν τους φόρους από τους Έλληνες και τους απέδιδαν στην οθωμανική διοίκηση

 

Κινήματα εναντίον της οθωμανικής κυριαρχίας

 

  • οι Έλληνες στράφηκαν στους Ρώσους για βοήθεια (αρχές 18ου αιώνα)

ü είχαν κοινά συμφέροντα με τους Έλληνες στην περιοχή

ü είχαν την ίδια θρησκεία με τους Έλληνες (χριστιανοί ορθόδοξοι)

  • «Τα Ορλοφικά» (1770)

ü ελληνική επανάσταση με ρωσική υποκίνηση

ü επικεφαλής του ρωσικού στόλου οι αδερφοί Ορλόφ

ü ως κέντρο της είχε την Πελοπόννησο

ü οι Έλληνες δεν κινητοποιήθηκαν όσο θα έπρεπε

ü ο μικρός αριθμός των ρωσικών πολεμικών πλοίων δεν ήταν αρκετός

ü η επανάσταση καταπνίγηκε

  • ο Έλληνας απεσταλμένος της Ρωσίας Λάμπρος Κατσώνης προσπαθεί να ξεσηκώσει τους κατοίκους των νησιών του Αιγαίου ® αποτυχία
  • οι κάτοικοι του Σουλίου συγκρούονται με τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων ® υποχρεώνονται το 1803 να εγκαταλείψουν την περιοχή

 

Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός

 

  • Ορισμός: κίνημα που επεδίωκε τη διάδοση των διαφωτιστικών ιδεών μεταξύ των Ελλήνων
  • Στόχος: η ιδεολογική προετοιμασία του αγώνα για ελευθερία
  • Φορείς διάδοσης:

- έμποροι

- Έλληνες που ταξίδευαν στην Ευρώπη

  • Χώρος ανάπτυξης

- παροικίες: εκεί οι Έλληνες έρχονται σε επαφή με τις ιδέες του Διαφωτισμού

- μεγάλα εμπορικά κέντρα ελληνισμού (Σμύρνη, Ιωάννινα, Χίος)

  • Χρόνος ανάπτυξης: μέσα 18ου αιώνα
  • Πιστεύω Νεοελληνικού Διαφωτισμού

- η λογική μπορεί όχι μόνο να εξηγήσει τον κόσμο, αλλά και να τον αλλάξει

- θαυμασμός αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, καθώς συνδέεται με την ελευθερία

  • Νεοελληνικός Διαφωτισμός και εκπαίδευση

- θα έπρεπε να βασίζεται στις θετικές επιστήμες

- να γίνεται στη λαϊκή γλώσσα

- να υπηρετεί τον αγώνα για ελευθερία

 

  • Αποδοχή Νεοελληνικού Διαφωτισμού

- οι θέσεις του κινήματος δεν ήταν αποδεκτές από όλους

- ορισμένοι Έλληνες συντηρητικοί λόγιοι απέρριπταν τις διαφωτιστικές ιδέες

- οι επικριτές του συνήθως συνδέονταν με την εκκλησία

- πίστευαν ότι η εκπαίδευση πρέπει να:

ü βασίζεται σε εκκλησιαστικά κείμενα

ü περιορίζεται στη θρησκευτική παράδοση

ü γίνεται σε αρχαΐζουσα γλώσσα

 

  • Κυριότεροι εκπρόσωποι Νεοελληνικού Διαφωτισμού

 

Ρήγας Βελεστινλής

- πρότεινε τη δημιουργία μιας Ελληνικής Δημοκρατίας

- θα απλωνόταν σε όλη τη Βαλκανική

- θα αντικαθιστούσε την Οθωμανική Αυτοκρατορία

- θα εξασφάλιζε ισονομία και ισοπολιτεία στους κατοίκους της

- δοκίμασε να εφαρμόσει τα σχέδιά του

- προδόθηκε

- πλήρωσε το όραμά του με τη ζωή του

- την ίδια τύχη είχαν και οι σύντροφοί του

 

Ανώνυμος ο Έλλην

- εμπνεύστηκε από το όραμα του Ρήγα

- συνέγραψε την «Ελληνική Νομαρχία»

- υποστήριξε με πάθος ότι οι Έλληνες πρέπει να αγωνιστούν μόνοι τους για την ελευθερία τους

 

Αδαμάντιος Κοραής

- υποστήριζε τις φιλελεύθερες ιδέες της γαλλικής επανάστασης

- θεωρούσε ότι οι Έλληνες έπρεπε πρώτα να μορφωθούν για να κερδίσουν την ελευθερία τους

 

Οι απόψεις του Κοραή για τη γλώσσα

- διαφωνούσε με τον εξαρχαϊσμό της γλώσσας

- δε δεχόταν αυτούσια τη δημοτική

- πίστευε ότι από τη δημοτική έπρεπε να αφαιρεθούν κάποιες λαϊκές και ξένες λέξεις

 

 

Ιώσηπος Μοισιόδακας & Δημήτριος Καταρτζής: χρήση λαϊκής γλώσσας

Κωνσταντίνος Κούμας: νέες μέθοδοι διδασκαλίας

Θεόφιλος Καϊρης: φιλελεύθερες ιδέες γαλλικής επανάστασης

 

 

Εμπέδωση

 

 

 

Α. Να απαντήσετε προφορικά στις παρακάτω ερωτήσεις:

 

 

 

  1. Ποια κινήματα εναντίον της οθωμανικής κυριαρχίας σημειώθηκαν το 18ο-19ο αιώνα; Τι κατάληξη είχαν;
  2. Για ποιους λόγους οι Έλληνες στράφηκαν στη Ρωσία για βοήθεια τις αρχές του 18ου αιώνα;
  3. Πού και πότε αναπτύχθηκε το κίνημα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού; Ποιοι ήταν οι φορείς διάδοσής του;
  4. Ποια ήταν τα πιστεύω του Νεοελληνικού Διαφωτισμού;
  5. Ποιες ήταν οι απόψεις των Νεοελλήνων Διαφωτιστών για την εκπαίδευση;
  6. Ποιες αντιδράσεις υπήρξαν στο κίνημα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού;
  7. Ποιοι ήταν οι κυριότεροι εκπρόσωποι του Νεοελληνικού Διαφωτισμού; Τι πρέσβευε καθένας από αυτούς;
  8. Ποιες ήταν οι απόψεις του Αδαμάντιου Κοραή για την ελληνική γλώσσα;

 

 

 

 

 

Β. Να δώσετε το περιεχόμενο των παρακάτω όρων: ορλοφικά, νεοελληνικός διαφωτισμός, Ελληνική Νομαρχία.

 

 

 

Γ. Σωστό ή Λάθος;

 

 

 

  1. Οι Έλληνες στράφηκαν για βοήθεια στη Γαλλία τις αρχές του 18ου αιώνα.
  2. Η προσπάθεια του Λάμπρου Κατσώνη να ξεσηκώσει τους κατοίκους των νησιών του Αιγαίου εναντίον των Τούρκων στέφθηκε με επιτυχία.
  3. Οι Σουλιώτες τράπηκαν σε φυγή μετά τη σύγκρουσή τους με τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων.
  4. Στόχος του κινήματος του Νεοελληνικού Διαφωτισμού ήταν η ιδεολογική προετοιμασία του αγώνα των Ελλήνων για ελευθερία.
  5. Το κίνημα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού αναπτύχθηκε στις παροικίες και τα μεγάλα εμπορικά κέντρα του ελληνισμού.
  6. Σύμφωνα με το Νεοελληνικό Διαφωτισμό, η λογική μπορεί να εξηγήσει και να αλλάξει τον κόσμο.
  7. Οι Νεοέλληνες Διαφωτιστές θαύμαζαν το βυζαντινό πολιτισμό.
  8. Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός συνέδεε τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό με την ελευθερία.
  9. Οι Νεοέλληνες Διαφωτιστές υποστήριζαν πως η εκπαίδευση θα πρέπει να γίνεται σε αρχαΐζουσα γλώσσα.

 

10. Βασικός σκοπός της εκπαίδευσης θα πρέπει να είναι ο αγώνας για την ελευθερία, σύμφωνα με τους Νεοέλληνες Διαφωτιστές.

 

11. Οι Νεοέλληνες Διαφωτιστές υποστήριζαν ότι το εκπαιδευτικό σύστημα θα πρέπει να βασίζεται στα εκκλησιαστικά κείμενα.

 

12. Οι θέσεις του Νεοελληνικού Διαφωτισμού έγιναν αποδεκτές από όλους.

 

13. Οι υποστηρικτές του Νεοελληνικού Διαφωτισμού συνδέονταν με την εκκλησία.

 

 

 

Δ. Αντιστοιχίστε:

 

 

 

α. Ρήγας Βελεστινλής

 

β. Ανώνυμος ο Έλλην

 

γ. Αδαμάντιος Κοραής

 

δ. Ιώσηπος Μοισιόδακας

 

ε. Δημήτριος Καταρτζής

 

στ. Κωνσταντίνος Κούμας

 

ζ. Θεόφιλος Καΐρης

 

 

 

1) οπαδός των φιλελεύθερων ιδεών της γαλλικής επανάστασης

 

2) θεωρούσε ότι οι Έλληνες για να κερδίσουν την ελευθερία τους θα έπρεπε πρώτα να μορφωθούν

 

3) οραματιζόταν μια Ελληνική Δημοκρατία που θα απλωνόταν σε όλη τη Βαλκανική και θα εξασφάλιζε ισονομία και ισοπολιτεία στους κατοίκους της

 

4) υπερασπιστής της λαϊκής γλώσσας

 

5) υποστήριξε ότι οι Έλληνες πρέπει να αγωνιστούν μόνοι τους για την ελευθερία τους

 

6) υποστηρικτής της εισαγωγής νέων μεθόδων διδασκαλίας

 

 

 

 

 



[1] παροικία = κοινότητα ομοεθνών που κατοικεί σε πόλη ξένης χώρας.

[2]Φανάρι = συνοικία της Κωνσταντινούπολης, κοντά στο Πατριαρχείο

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)
Ρουμπελάκη Ανθή

Καθηγήτρια φιλόλογος ,τοποθετήθηκε οργανικά στο 3ο Γυμνάσιο το σχολικό έτος 2010-2011

Συνδεθείτε για να υποβάλετε σχόλια
Κύλιση στην Αρχή